Yeni
Zelandalı bir zooloğun araştırmasının sonuçları, internet
ve elektrik şebekeleri gibi kompleks ağlar kuran mühendisler
için yeni bir adrese işaret ediyor: Yunuslar.
Otago Üniversitesi’nden
David Lusseau, 7 yıl boyunca 64 adet yunustan meydana
gelen bir grubu inceledi. (1) Bunun
sonucunda yunuslar arasındaki, insanlar ve insan yapımı
şebekelerdekine benzer bir iletişim ağının varlığını keşfetti.
Araştırmacının matematiksel incelemesi, The Proceedings
of the Royal Society dergisinde yayınlandı. (2)
İnsan toplulukları da dahil olmak üzere birçok
kompleks şebeke, bilginin üyeler arasında hızla değişimini
mümkün kılan özelliklere sahiptir.
Yeni Zelandalı araştırmacının
bu çalışması hayvan topluluklarının da bilgiyi hızlı ve
verimli bir şekilde iletecek yapıda organize olduklarını
gösteriyor. Goril, geyik, fil ve iriburun yunuslar gibi
uzun ömürlü canlılar, bilgi aktarımında yaşadıkları ortamdan
faydalanıyorlar. (3)
Lusseau, yunusları izlerken, daha sık bir
araya gelen bireylere odaklandı. Bu yunusların daha çok
erişkin dişilerden meydana geldiğini ve topluluk iletişiminin
merkezleri olarak görev yaptıklarını anladı.
Bilginin bir sistem içindeki akışını ölçmek
için bilginin geçtiği merkezlere bakmak ve başlangıç noktasından
sonuç noktasına geçmede ihtiyaç duyulan elemanları saymak
yeterli oluyor. Lusseau “çap” ismi verilen bu ölçme yöntemini
kullandı. Bu yöntemle elde ettiği bulguları internet şebekesinin
ortaya koyduğu verilerle kıyasladığında ise şaşırtıcı
bir durumla karşılaştı.
Buna göre internet üzerinde çok sayıda bağlantı
sağlayan noktalar (merkezler) devre dışı bırakıldığında
bilgi aktarımının süresi de artıyordu. Internetteki yoğun
bağlantı noktalarının sadece %2’sinin devre dışı bırakılması
durumunda, bir elemandan bir diğerine gitmek bu defa iki
misli vakit gerektiriyordu. Yunuslarda ise durum farklıydı.
Yunusları,
yüzgeçlerine koyduğu işaretlerden izleyen Lusseau, iletişim
merkezleri olarak görev yapan bireylerin gruptan ayrılması
durumunda ise topluluğun büyük bir esneklik ortaya koyduğunu
gözlemledi. Yunus topluluğunun bütünlüğü, anahtar roldeki
bireylerin eksikliğinde dahi etkilenmiyordu. Yunus topluluğundaki
bu esneklik, nüfusun üçte biri yok olsa dahi, topluluğun
birliğini sağlıklı bir şekilde sürdürmesini mümkün kılıyordu.
Araştırmacı, şebekenin bu sistem sayesinde, ölümle sonuçlanan
felaket olaylarında bile birarada kalabildiğini belirtiyor.
Dahası, bu özelliklerin internet gibi insan yapımı ağlara
da uygulanabileceği fikrini öne sürüyor.
Görüldüğü gibi yunuslarda, internette oluşturulan iletişim
ağından daha iyi korunan ve ana merkezlerin ayrılması
durumunda daha verimli çalışan bir ayarlama mevcuttur.
Yunuslarda böyle bir özelliğin bulunması çeşitli kriterlerin
hesaplanmış olmasını gerektirir. Örneğin interneti organize
etme işinde bağlantı noktalarına binecek yükü hesaplama,
bunların devre dışı kalması durumunda tüm ağın nasıl etkileneceğini
önceden tahmin edebilme gibi birçok aşama, şebeke mühendisleri
tarafından yürütülür ve bilginin sistem içinde en verimli
şekilde akması sağlanır. İnternetteki bilgi akışını hesaplayan
ve organize eden mühendislerin varlığı, yunuslardaki bilgi
şebekesini düzenleyen ve benzerlerini doğadaki diğer birçok
canlıdada vareden üstün bir aklın varlığını gösterir.
Hiç şüphesiz bu üstün aklın sahibi herşeyi bilen, Aziz
olan Allah’tır.
Allah’ın bu bilgi şebekesini yunuslarda varetmesi de
Rahman sıfatının bir tecellisidir. Allah’ın rahmeti bu
bilgi şebekesinde şöyle tecelli etmektedir:
Yunuslar gibi açık denizlerde ve yüzeye yakın yaşayan
canlılarda grup halinde hareket etmek hayati derecede
önemlidir. Bu yaşam tarzı, avlanmanın yanısıra, düşmanlara
karşı tetikte olma açısından da avantajlar kazandırır.
Erişkin dişilerin grup içinde sürekli bir bilgi akışı
sağlaması sayesinde diğer üyeler de av ve düşmanların
yeri hakkında bilgi sahibi olur ve sonuçta grubun uyumlu
bir şekilde hareket etmesine katkı sağlanmış olur. Eğer
yunuslarda, muhtemel bir düşman saldırısı sonucu ortaya
çıkacak kayıplar bu bilgi akışını tahrip edecek olsaydı,
elbette diğer bir kısım yunusların kurtulması bir anlam
ifade etmez ve iletişim olanakları yok olan bu bireyler
de dağılmak zorunda kalır ve nihayet başka düşmanlara
yem olurdu. Ancak Allah’ın yunuslarda varettiği bilgi
şebekesi böyle anlarda kesintiye uğramaz ve grubun bütünlüğünü
koruyarak bireylerin yaşamının da devam etmesini sağlar.
Allah bir Kuran ayetinde şöyle bildirmektedir:
Şüphesiz, senin Rabbin, gerçekten
O, üstün ve güçlüdür, merhamet sahibidir. (Şuara Suresi,
9)
